Hidrofor sürekli çalışıyor, çalışıp duruyor ya da su basmıyor

Hidrofor durmadan çalışıyorsa sebep genellikle üç yerden birindedir: pompa ayarlanan basınca ulaşamıyordur, binada bir yerden su gidiyordur ya da depoda su kalmamıştır. Sık sık çalışıp duruyorsa en olası sebep basınç tankının ön basıncının düşmesi ya da tankın içindeki membranın yırtılmasıdır. İlk iş depoda su olup olmadığına bakmaktır; depo boşsa pompayı kapatın, çünkü susuz çalışan pompa kısa sürede bozulur.

Hidrofor nasıl çalışır?

Apartman hidroforu dört ana parçadan oluşur:

• Pompa, suyu binanın deposundan çekip yukarı basar.
• Basınç tankının (membranlı genleşme tankı) içinde bir lastik membran vardır; bir tarafta su, öbür tarafta basınçlı hava durur. Tank, birkaç musluğun kısa kullanımını pompayı çalıştırmadan karşılar.
• Basınç şalteri (presostat), hattaki basınç alt sınıra düşünce pompayı çalıştırır, üst sınıra ulaşınca durdurur. Frekans kontrollü sistemlerde bu işi bir basınç sensörü ve elektronik kart yapar.
• Çek valf, pompa durduğunda suyun depoya geri kaçmasını önler.

Sağlıklı bir sistemde pompa birkaç kişi aynı anda su kullandığında çalışır, kullanım bitince kısa süre içinde durur ve kimse su kullanmadığı sürece kalkmaz.

Belirtiye göre sebepler

Çalışıp duruyor

Her musluk açıldığında pompa kalkıyor, birkaç saniye çalışıp duruyor, sonra yeniden kalkıyorsa sorun büyük ihtimalle basınç tankındadır. Tankın hava tarafındaki basınç (ön basınç) zamanla düşer. Bu basınç, pompanın devreye girme basıncının biraz altında olmalıdır; genellikle 0,2-0,3 bar altı önerilir. Ön basınç düştüğünde tank su depolayamaz ve her kullanımı pompa karşılamak zorunda kalır.

Membran yırtıldıysa tankın hava tarafına su dolar. Tankın üstündeki ya da yanındaki, bisiklet sibobuna benzeyen supaba bastırıldığında hava yerine su geliyorsa membranın ya da tankın değişmesi gerekir.

Bu kısa döngüler motoru ve şalterin kontaklarını hızla yıpratır. İhmal edilen bir tank ayarı, zamanla pompa değişimine kadar gidebilir.

Ön basınç, tankın su tarafında basınç yokken ölçülür. Basınçlı hatta yapılan ölçüm yanıltır, çünkü o anda supabın gösterdiği değer hattın basıncıdır. Usta bunu şu sırayla yapar:

1. Pompanın elektriği kesilir.
2. Binada bir musluk açılarak hattaki basınç boşaltılır; manometre sıfıra iner.
3. Tankın supabından, araç lastiğinde kullanılan türden bir basınç ölçerle hava basıncı okunur.
4. Basınç düşükse kompresörle ya da hava pompasıyla tamamlanır, sonra musluk kapatılıp pompa yeniden çalıştırılır.

Durmadan çalışıyor

Pompa hiç durmuyorsa ya ayarlanan basınca ulaşamıyordur ya da su bir yerden sürekli gidiyordur:

• Pompanın çarkı yıllar içinde aşınır ve eskisi kadar basınç üretemez. Şalterin durdurma basıncı pompanın artık ulaşamadığı bir değerdeyse pompa hiç durmaz.
• Şalterin bağlı olduğu ince boru tortuyla tıkanmışsa ya da şalter arızalıysa, şalter gerçek basıncı göremez.
• Binada büyük bir kaçak ya da açık unutulmuş bir musluk vardır: bahçe musluğu, patlamış bir boru ya da sürekli akıtan birkaç rezervuar.

Çalışıyor ama su basmıyor

Pompanın sesi geliyor ama musluklarda su yok ya da çok zayıfsa sebepler genellikle şunlardır:

1. Depoda su bitmiştir. Şebeke suyu kesildiyse ya da deponun dolum şamandırası arızalıysa depo boşalır.
2. Emiş hattı hava alıyordur. Emiş borusundaki gevşek bir rakor ya da dipteki çek valfin kaçırması, pompanın suyunu kaybetmesine yol açar. Pompa havayla dolar ve döndüğü hâlde basamaz.
3. Emiş filtresi tıkanmıştır. Deponun dibindeki tortu filtreyi kapatır.
4. Bir vana kapalı unutulmuştur. Bir onarımdan sonra emiş ya da basma tarafındaki vana açılmamış olabilir.

Suyunu kaybetmiş bir pompa kendi kendine toparlanmaz. Pompanın gövdesindeki doldurma tapası açılıp gövde ve emiş hattı suyla doldurulur, hava tamamen çıktıktan sonra pompa yeniden çalıştırılır. Ama havanın nereden girdiği bulunmadan bu işlem yalnızca birkaç gün kazandırır; gevşek rakor sıkılmalı ya da kaçıran çek valf değişmelidir. Aynı pompa sık sık su kaybediyorsa emiş hattının uzunluğuna ve deponun pompaya göre konumuna da bakmak gerekir.

Kimse su kullanmazken çalışıyor

Gece bina uyurken pompanın arada bir kalkması iki şeyden birini gösterir: binada küçük bir kaçak vardır ya da çek valf tutmuyordur ve su yavaşça depoya geri kaçıyordur. Akıtan bir rezervuar bu tablonun en sık sebebidir; nasıl anlaşılacağını gömme rezervuar su kaçırıyor yazımızda anlattık. Kaçak gözle bulunamıyorsa su kaçağı tespiti gerekir.

Yöneticinin güvenle kontrol edebileceği şeyler

Hidroforun elektrik panosunun içine ve şalterin kapağının altına girmek yöneticinin işi değildir. Ama şunlara bakmak hem güvenlidir hem de ustanın işini kısaltır:

1. Depoya bakın. Depo kapağını açıp su seviyesine bakın. Depo boşsa pompayı kapatın. Bölgede bir su kesintisi olup olmadığını İSKİ’nin ALO 185 hattından öğrenebilirsiniz.
2. Manometreyi izleyin. Pompanın hangi basınçta kalkıp hangi basınçta durduğunu not edin. Pompa durmuyorsa manometrenin nerede takılı kaldığını yazın.
3. Vanalara bakın. Pompanın emiş ve basma tarafındaki vanaların açık olduğundan emin olun.
4. Sızıntıya bakın. Pompanın gövdesinden, mil çevresinden ya da bağlantılardan damlayan su var mı?
5. Gece dinleyin. Kimse su kullanmazken pompa kalkıyor mu, kaç dakikada bir?
6. Sayaçlara bakın. Daire sayaçları hidroforun çıkışındaysa, gece hangi sayacın çarkının döndüğüne bakmak kaçağın hangi dairede olduğunu gösterir.
7. Termik attıysa bir kez kaldırın. Tekrar atıyorsa zorlamayın; motorda ya da elektrik tarafında bir arıza vardır.

Basınç şalterinin kapağını açıp ayar vidalarıyla oynamayın. Kapağın altındaki kontaklarda şebeke gerilimi vardır ve yanlış ayar pompayı ya hiç durdurmaz ya da hiç kaldırmaz. Ayar, elektrik kesildikten sonra manometreye bakılarak yapılır.

Bakımda neler yapılır?

Hidrofor bakımı, arıza çıkmadan küçük ayarları yerine getirmektir:

• Tankın ön basıncı, sistem basınçsızken ölçülür ve ayarlanır.
• Şalterin devreye girme ve durma basınçları binanın ihtiyacına göre kontrol edilir.
• Mil çevresi, rakorlar ve esnek bağlantılarda sızıntıya bakılır.
• Emiş filtresi temizlenir, çek valfin tuttuğu kontrol edilir.
• Motorun sesi ve ısınması kontrol edilir; rulman sesi varsa not edilir.
• Kuru çalışma koruması, yani depodaki seviye şamandırası denenir.

Binanın su deposunun da belirli aralıklarla boşaltılıp temizlenmesi gerekir. Depo dibinde biriken tortu hem suyun kalitesini bozar hem de hidroforun emiş filtresini tıkar. Temizliğin ne sıklıkla ve kimin tarafından yapılacağı konusunda yönetimin yürürlükteki kurallara bakması gerekir.

Ne zaman usta çağırmalısınız?

• Pompa durmadan çalışıyor ve manometre ayarlanan basınca ulaşmıyor.
• Tankın supabından hava yerine su geliyor.
• Pompa her musluk açılışında kalkıp birkaç saniyede duruyor.
• Motor aşırı ısınıyor, yanık kokusu geliyor ya da termik sık sık atıyor.
• Pompa çalışıyor ama üst katlarda su yok.
• Kimse su kullanmazken pompa kalkıyor ve kaçağı bulamıyorsunuz.

Hidroforda basınç ayarı, tank, şalter ve pompa arızalarına bakıyor, gerekiyorsa yeni sistemi kuruyoruz; ayrıntılar hidrofor ve su deposu sayfamızda. Arızanın sebebi hidroforun kendisi değil binadaki bir kaçaksa önce kaçağı bulmayı öneririz. Aksi hâlde yeni pompa da aynı şekilde durmadan çalışır.